Defensie teruggefloten: Raad van State zet streep door besluit over MIVD-document

De Raad van State heeft het ministerie van Defensie teruggefloten in een zaak over inzage in een geheim handboek van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Volgens de hoogste bestuursrechter is de bezwaarprocedure onzorgvuldig verlopen, omdat Defensie achter gesloten deuren met een bezwaarcommissie sprak zonder dat de aanvrager daarbij aanwezig was of later kon zien wat er precies besproken was.

De uitspraak werd woensdag 11 maart 2026 gepubliceerd.

Verzoek om inzage in MIVD-handboek

De zaak begon toen een onderzoeker een verzoek indiende om inzage te krijgen in het “Handboek Inlichtingen voor de analist” van de MIVD. Hij wilde de informatie gebruiken voor een artikel over inlichtingenverzameling en analyse.

Het ministerie van Defensie verstrekte delen van het document, maar andere passages bleven geheim vanwege nationale veiligheid en de bescherming van bronnen en werkwijzen van de inlichtingendienst.

Na bezwaar kreeg de aanvrager opnieuw een gedeeltelijk geschoonde versie van het handboek, maar hij vond dat nog steeds te beperkt en stapte naar de rechter.

Gesprek zonder aanvrager

De kern van het conflict lag in de bezwaarprocedure. Tijdens die procedure stelde de Commissie advisering bezwaarschriften Defensie aanvullende vragen aan vertegenwoordigers van het ministerie over de geheime delen van het handboek.

Dat gebeurde echter zonder dat de aanvrager of zijn advocaat daarbij aanwezig waren. Bovendien:

• werd hij niet geïnformeerd over wat er besproken was
• en werd er geen officieel verslag gemaakt van het gesprek.

Volgens de Raad van State is dat in strijd met het fundamentele principe van hoor en wederhoor.

Raad van State: procedure onzorgvuldig

De hoogste bestuursrechter oordeelde dat de minister onvoldoende heeft uitgelegd waarom het noodzakelijk was om het gesprek geheim te houden. Daarnaast had de commissie volgens de wet een verslag moeten maken van het gesprek.

Omdat die procedurele fouten zwaar wegen, vernietigt de Raad van State de eerdere besluiten van Defensie.

Het ministerie moet nu opnieuw beslissen op het bezwaar en de procedure opnieuw uitvoeren, met inachtneming van de regels.

Signaal aan wetgever

De Raad van State merkt daarnaast op dat de wet mogelijk duidelijker moet worden. Volgens de rechter is het aan de wetgever om te bepalen of er een specifieke regeling moet komen voor geheime gesprekken met bestuursorganen tijdens bezwaarprocedures, met extra waarborgen voor de betrokken burger.

Defensie moet kosten vergoeden

Defensie moet daarnaast:

• ruim €3.700 aan proceskosten betalen
• en €452 aan griffierecht terugbetalen aan de aanvrager.