Cedrik van Samson kritisch op NDP-plannen: ‘lijken gericht op controle van justitie’

PARAMARIBO – De discussie over de toekomst van het Surinaamse Openbaar Ministerie lijkt zich steeds verder te verwijderen van de simpele vraag of het land één of meerdere procureurs-generaal nodig heeft. Wat begon als een voorstel voor hervorming, is inmiddels uitgegroeid tot een veel diepere strijd over onafhankelijkheid, uitvoerbaarheid en politieke invloed binnen het rechtssysteem.

Asis Gajadien waarschuwde eerder al dat niet geëxperimenteerd mag worden met de structuur van het Openbaar Ministerie. Vooral het idee om een procureur-generaal voor een vaste termijn te benoemen, ziet hij als een risico voor de onafhankelijkheid van justitie. Volgens hem is het huidige systeem, waarbij de PG tot de pensioengerechtigde leeftijd wordt benoemd, juist bedoeld om politieke inmenging buiten de deur te houden.

Tegelijkertijd bevestigde DNA-lid Steven Reyme dat het eerdere voorstel om meerdere procureurs-generaal aan te stellen inmiddels is afgezwakt. In plaats daarvan wordt nu gesproken over een college van bestuur met één procureur-generaal als voorzitter. Ook liggen voorstellen op tafel om de maximale leeftijd te verlagen en een termijn van vijf jaar in te voeren, wat volgens hem moet zorgen voor meer doorstroming en transparantie binnen het systeem.

Maar in een interview op Standvaste Radio ging DNA-lid Cedrik van Samson nog een stap verder. Volgens hem was het oorspronkelijke voorstel niet alleen zwak onderbouwd, maar ook institutioneel niet uitvoerbaar.

Van Samson stelde dat hervormingen van deze omvang niet kunnen worden ingevoerd zonder beleidsdocument, financiële doorrekening en draagvlak bij de instanties die ermee moeten werken. Volgens hem hadden advocaten, het Openbaar Ministerie en andere deskundigen al vroeg aangegeven dat de voorgestelde veranderingen niet verantwoord uitvoerbaar waren binnen het huidige systeem.

Opvallend in het gesprek was ook de vergelijking die presentator Frans Pinas maakte met Nederland. Hij wees erop dat Nederland met 18 miljoen inwoners vier procureurs-generaal heeft. Van Samson verwierp die redenering niet direct, maar stelde dat zulke vergelijkingen misleidend kunnen zijn wanneer alleen naar inwonertal wordt gekeken.

Volgens hem gaat het niet alleen om het aantal mensen in een land, maar om de volledige institutionele omgeving: de aanwezigheid van ondersteunende organen, de capaciteit van het systeem, de ontwikkeling van het recht, controlemechanismen en de beschikbaarheid van rechters. Suriname beschikt volgens hem niet over dezelfde infrastructuur, waardoor het kopiëren van buitenlandse modellen eerder nieuwe problemen kan creëren dan bestaande oplossen.

Daarmee verschoof de discussie van aantallen naar structuur. Van Samson benadrukte dat de eerste ervaring van burgers met justitie niet begint bij de procureur-generaal, maar bij de politie als werkarm van het Openbaar Ministerie. Zolang de fundamenten van de rechtsketen zwak blijven, heeft het volgens hem weinig zin om alleen aan de top van het systeem te sleutelen.

Wat het debat verder op scherp zet, zijn zijn uitspraken over de achterliggende motieven van de oorspronkelijke plannen. Van Samson suggereerde dat het voorstel om meerdere procureurs-generaal aan te stellen, zoals eerder naar voren gebracht binnen de politieke discussie rond de NDP, mogelijk niet alleen gericht was op hervorming, maar ook op het creëren van meer grip op de rechterlijke macht.

Volgens hem kan het daarbij gaan om een poging om invloed uit te oefenen op een systeem dat in het verleden betrokken was bij rechtszaken tegen politici.

Daarmee sluit zijn analyse aan bij de waarschuwing van Gajadien. Beiden zijn VHP’ers, maar leggen een ander accent in het debat: Gajadien focust op de bescherming van de onafhankelijkheid van justitie, terwijl Van Samson daarnaast ook de uitvoerbaarheid en de bredere structuur van het systeem ter discussie stelt.

Reyme ziet in de aanpassing van het voorstel vooral ruimte voor correctie en modernisering. Maar de vraag die nu boven de markt hangt, is groter dan de vorm van het model alleen.

De kernvraag is inmiddels verschoven: wil Suriname zijn rechtssysteem hervormen op een manier die het vertrouwen versterkt, of op een manier die juist nieuwe twijfels oproept over de scheiding der machten?

Wat deze discussie blootlegt, is dat het debat allang niet meer draait om het aantal procureurs-generaal. Het gaat om de grenzen van politieke invloed in een rechtsstaat – en om de vraag waar hervorming eindigt en inmenging begint.

Beluister het fragment uit het interview met Cedrik van Samson op Standvaste Radio.