Overheid betaalt niet en wil beslag blokkeren: Orde van Advocaten luidt noodklok

De Surinaamse Orde van Advocaten waarschuwt dat een voorgestelde wetswijziging burgers en ondernemers vrijwel machteloos kan maken wanneer de overheid weigert haar schulden te betalen. Zelfs wie na jaren procederen een vonnis tegen de staat heeft verkregen, dreigt volgens de Orde nauwelijks nog mogelijkheden te hebben om betaling af te dwingen.

Deken Elleson Fraenk legde in het radioprogramma ABC Actueel uit dat staatsmiddelen momenteel al gedeeltelijk tegen beslag worden beschermd. Publieke middelen die nodig zijn voor onder meer salarissen, onderwijs en gezondheidszorg kunnen niet zomaar worden vastgezet. Ook onroerende goederen van de staat zijn inmiddels beschermd.

Het nieuwe wetsvoorstel gaat volgens Fraenk echter veel verder. Ook inkomsten uit de mijnbouwsector zouden buiten het bereik van schuldeisers kunnen worden gebracht. Dat is ingrijpend, omdat een belangrijk deel van de inkomsten van de Surinaamse staat juist uit deze sector afkomstig is.

„Als ik nergens beslag kan leggen, dan heb ik een vonnis, maar kan ik er niets mee”, waarschuwde Fraenk. In dat geval is de rechtsbescherming van de burger volgens haar niet langer gegarandeerd.

Waarom wordt er überhaupt beslag gelegd?

Volgens Fraenk moet de regering niet alleen kijken naar de gevolgen van beslagleggingen, maar vooral naar de oorzaak ervan.

„Er wordt beslag gelegd omdat de overheid niet aan haar betalingsverplichting voldoet. Je gaat niet zomaar beslag leggen. Je legt beslag omdat je een vordering hebt op de staat en de staat die niet betaalt”, stelde zij.

Beslag is voor burgers en ondernemers een pressiemiddel om een schuldenaar alsnog te dwingen aan zijn verplichtingen te voldoen. Wanneer de staat vrijwel al zijn vermogen wettelijk tegen beslag beschermt, kan iemand op papier een rechtszaak winnen, maar in de praktijk alsnog met lege handen achterblijven.

De Orde vraagt zich daarom af waarop schuldeisers na invoering van de wetswijziging nog wél beslag zouden kunnen leggen. Binnen de advocatuur is het wetsvoorstel onderzocht, maar volgens Fraenk is nog altijd niet duidelijk welke reële verhaalsmogelijkheden overblijven.

Bestaande beslagen met één pennenstreep opgeheven

De Orde maakt zich daarnaast ernstige zorgen over het voornemen om bestaande beslagen door middel van de nieuwe wet op te heffen. Normaal gesproken wordt een verzoek tot opheffing door een rechter beoordeeld. Beide partijen krijgen daarbij de gelegenheid hun argumenten naar voren te brengen, waarna de rechter per zaak een afweging maakt.

Met het wetsvoorstel dreigen bestaande beslagen volgens Fraenk echter collectief te worden opgeheven, zonder dat iedere zaak afzonderlijk wordt beoordeeld.

„Met één pennenstreep worden de beslagen opgeheven, zonder dat er individueel wordt nagegaan”, aldus de deken.

De Orde vindt dat problematisch, omdat daarmee geen rekening wordt gehouden met burgers en ondernemers die daadwerkelijk geld van de overheid tegoed hebben of zelfs al door de rechter in het gelijk zijn gesteld.

Automatische nietigheid na vijf jaar

Een ander omstreden onderdeel is de voorgestelde automatische nietigheid van beslagen die vijf jaar bestaan. Volgens Fraenk kunnen gerechtelijke procedures in Suriname jarenlang duren. Het kan voorkomen dat een beslaglegger na vijf jaar nog altijd wacht op afronding van de procedure of op een uitspraak van de rechter.

Het zou volgens haar onrechtvaardig zijn als het beslag gedurende die wachttijd automatisch vervalt. De schuldeiser heeft vaak aanzienlijke proceskosten gemaakt en wacht mogelijk al jaren op geld van de overheid.

Fraenk erkende dat niet alleen de onderbezetting van de rechterlijke macht voor vertraging zorgt. Ook advocaten vragen soms uitstel terwijl dat niet strikt noodzakelijk is. De onderbezetting blijft volgens haar echter de belangrijkste oorzaak van langdurige procedures.

Suriname moet betrouwbare contractspartner blijven

De wetswijziging kan volgens de Orde ook gevolgen hebben voor het vertrouwen in de Surinaamse overheid. Ondernemers en toekomstige investeerders kunnen terughoudender worden wanneer zij weten dat betaling bij een conflict nauwelijks kan worden afgedwongen.

Dat risico speelt volgens Fraenk juist aan de vooravond van de verwachte ontwikkelingen binnen de olie- en gassector.

„Als staat moet je een betrouwbare contractspartner zijn”, benadrukte zij. Partijen die een overeenkomst met de overheid sluiten, moeten erop kunnen vertrouwen dat zij worden betaald en dat zij over juridische middelen beschikken wanneer de staat haar afspraken niet nakomt.

De Orde ontkent niet dat staatsmiddelen voor essentiële publieke voorzieningen beschermd moeten worden. Zij pleit echter voor een evenwicht tussen het functioneren van de overheid en het recht van burgers en ondernemers om een rechterlijk vonnis daadwerkelijk uitgevoerd te krijgen.

In plaats van alle bestaande beslagen via de wet te laten verdwijnen, stelt de Orde voor een snellere procedure in te voeren. Een rechter kan dan per geval beoordelen of een beslag rechtmatig is of moet worden opgeheven.

De fundamentele vraag blijft daarmee niet alleen hoe de overheid tegen beslag kan worden beschermd, maar ook waarom zoveel burgers en ondernemers überhaupt hun toevlucht tot beslag moeten nemen. Zolang de staat haar betalingsverplichtingen niet nakomt, dreigt de regering met deze wetswijziging vooral het laatste pressiemiddel van haar schuldeisers weg te nemen.