Overheid laat leerkrachten en artsen maanden op salaris wachten

PARAMARIBO – Nieuwe leerkrachten, artsen en andere ambtenaren kunnen na hun indiensttreding maandenlang zonder salaris zitten. De minister van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur, Dick Currie erkent dat de overheid er nog altijd niet in slaagt om nieuwe werknemers tijdig uit te betalen. In sommige gevallen loopt de wachttijd op tot zes maanden.

Tijdens een persmoment werd de minister gevraagd of pas afgestudeerde leerkrachten die door het ministerie worden aangenomen, al in hun eerste werkmaand over hun salaris kunnen beschikken. Het antwoord daarop was duidelijk: dat kan de overheid momenteel niet garanderen.

„We hebben nu zoveel technologie erbij, maar het duurt wel zes maanden voordat mensen hun salaris krijgen”, verklaarde de bewindsvrouw. Volgens haar is de trage uitbetaling niet uitsluitend een probleem binnen het onderwijs. Ook andere werknemers die bij de overheid in dienst treden, worden ermee geconfronteerd.

De minister verwees onder meer naar een arts die vier maanden na indiensttreding nog steeds geen salaris had ontvangen. Het probleem ligt volgens haar bij het langdurige administratieve proces dat moet worden doorlopen voordat een nieuwe ambtenaar daadwerkelijk kan worden uitbetaald. Daarbij zijn meerdere ministeries betrokken.

Baan aangeboden, salaris niet gegarandeerd

Het ministerie wil afgestudeerden van pedagogische opleidingen en het Instituut voor de Opleiding van Leraren direct een baan aanbieden. Zij hoeven volgens de minister niet eerst een reguliere sollicitatieprocedure te doorlopen.

Die versnelde aanstelling betekent echter niet dat ook de salarisbetaling meteen op gang komt. Juist daar blijft het systeem vastlopen. Dit is extra problematisch omdat veel leerkrachten meerdere bijbanen nodig hebben om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien.

De bewindsvrouw stelt dat zij voorstander is van betaling aan het einde van iedere gewerkte maand. „Daar sta ik honderd procent achter”, zei ze. Een concrete datum waarop de achterstanden en lange wachttijden definitief zullen zijn opgelost, gaf zij echter niet.

Volgens de minister is het probleem onlangs opnieuw binnen de regering besproken en aangemerkt als aandachtspunt.

Procedures tellen tientallen stappen

Een belangrijke oorzaak lijkt te liggen bij omslachtige administratieve procedures. Binnen het ministerie zijn volgens de bewindsvrouw meer dan honderd procedures die moeten worden vastgelegd en uiteindelijk geautomatiseerd. Sommige daarvan bestonden uit maar liefst 29 afzonderlijke stappen.

Het ministerie probeert deze processen in te korten. Als eerste concrete maatregel moet de aanvraag van een werkgeversverklaring worden geautomatiseerd. De minister verwacht dat werknemers daardoor niet langer persoonlijk naar het ministerie hoeven te gaan en documenten sneller kunnen ontvangen.

Toch blijft onduidelijk wanneer ook het volledige proces van indiensttreding tot salarisbetaling wordt geautomatiseerd.

Achterstanden dateren uit 2018 en 2019

Het ministerie kampt daarnaast met oude financiële verplichtingen. Bij haar aantreden trof de minister nog niet-uitbetaalde gratificaties uit 2018 en 2019 aan. Ook dienstverleners, vervoersbedrijven en verhuurders wachten volgens haar op betalingen.

De gevolgen zijn inmiddels merkbaar. Het ministerie heeft moeite om gebouwen en woningen te huren, omdat verhuurders vanwege eerdere betalingsachterstanden geen zaken meer met Onderwijs willen doen.

Dat raakt vooral de huisvesting van leerkrachten in het binnenland. De minister erkende dat veel beschikbare leerkrachtenwoningen niet aan de basale normen voldoen. Binnen het bestaande sociale programma is bovendien geen geld gereserveerd om deze woningen op te knappen of nieuwe huisvesting te realiseren.

Tekorten vlak voor nieuw schooljaar

De betalingsproblemen komen op een gevoelig moment. Het ministerie probeert voldoende leerkrachten, lokalen en lesvoorzieningen beschikbaar te krijgen voor het nieuwe schooljaar.

Voor renovatie en eventuele uitbreiding staan 61 scholen op de lijst. Voor 31 daarvan wordt een openbare aanbesteding voorbereid. In totaal zouden echter meer dan honderd scholen moeten worden gerenoveerd. Het ministerie kan niet alle scholen tegelijkertijd aanpakken en zegt prioriteit te geven aan de gebouwen die er het slechtst aan toe zijn.

Wanneer nieuwe lokalen niet op tijd gereed zijn, worden containerlokalen overwogen als tijdelijke oplossing. Tegelijkertijd bestaat nog geen volledig beeld van het lerarentekort, omdat volgens de minister pas vlak voor de opening van de scholen duidelijk wordt welke leerkrachten na hun vakantie niet terugkeren.

De regering zegt alle aangemelde kinderen uiteindelijk te zullen plaatsen. Voor leerlingen die na 15 september worden aangemeld, kan plaatsing per 1 oktober echter niet worden gegarandeerd.

De minister spreekt herhaaldelijk van een „work in progress”. Voor leerkrachten die maandenlang les moeten geven zonder salaris en ouders die nog niet weten waar hun kind terechtkan, biedt die omschrijving voorlopig weinig zekerheid.