Mathoera: Politieke benoemingen hebben EBS verziekt – ook mijn regering deed mee

De huidige stroomcrisis in Suriname is volgens DNA-lid en voormalig minister Krishna Mathoera niet alleen het gevolg van de droogte en het dalende waterpeil in het Afobakastuwmeer. Zij wijst ook naar jarenlang bestuurlijk falen, politieke benoemingen en een gebrek aan financiële verantwoording bij de Energie Bedrijven Suriname (EBS).

„Men heeft EBS zelf verziekt door politieke benoemingen. Ook mijn regering. Alle politieke partijen die de afgelopen periode aan de macht zijn geweest, hebben politici in de leiding geplaatst in plaats van competente en deskundige mensen”, zei Mathoera in een interview over de aanhoudende load shedding.

Haar uitspraken plaatsen de uitleg van minister van Natuurlijke Hulpbronnen David Abiamofo in een breder perspectief. Abiamofo verklaarde eerder in De Nationale Assemblee dat Suriname technisch meer elektriciteit uit het stuwmeer kan halen, maar dat bewust niet doet om later dit jaar een groter tekort te voorkomen.

Mathoera bestrijdt die operationele uitleg niet. Zij vraagt zich echter af waarom Suriname opnieuw in een situatie is beland waarin buurten urenlang zonder elektriciteit worden gezet.

Geen crisis van vandaag

Volgens Mathoera had de groeiende vraag naar elektriciteit jaren geleden al moeten leiden tot investeringen in extra opwekcapaciteit. De bevolking groeit, bedrijven gebruiken meer stroom en ook de ontwikkeling van de olie- en gassector zal de energievraag verder verhogen.

„Als we vandaag niet plannen hoeveel stroom we over twee, vijf of tien jaar nodig hebben en nu niet investeren, gaan we over vijf en tien jaar hetzelfde probleem hebben”, waarschuwde zij.

Daarmee zet zij vraagtekens bij het beeld dat de huidige problemen voornamelijk door uitzonderlijke hitte en droogte zijn ontstaan. Die omstandigheden hebben de crisis mogelijk verscherpt, maar de beperkte capaciteit van EBS bestond volgens haar al langer.

Miljoenen geleend, maar verantwoording ontbreekt

Mathoera stelt dat in de afgelopen tien jaar voor meer dan USD 260 miljoen aan leningen naar EBS en energieprojecten is gegaan. Daarnaast zou de staat het bedrijf vorig jaar voor ongeveer SRD 4,2 miljard hebben gesubsidieerd.

Volgens haar is onvoldoende duidelijk waaraan al dat geld precies is besteed en welke extra productiecapaciteit daarmee is gerealiseerd.

Ook zouden al jarenlang geen actuele jaarverslagen van EBS beschikbaar zijn. Daardoor kunnen parlement en samenleving volgens Mathoera nauwelijks controleren hoe het geld is gebruikt en waarom de investeringen niet hebben voorkomen dat Suriname opnieuw met load shedding wordt geconfronteerd.

De door haar genoemde bedragen vragen wel om een volledige financiële onderbouwing door EBS en de regering. Juist het ontbreken van openbare, actuele jaarstukken maakt onafhankelijke controle moeilijk.

Politiek controleert politiek

Het probleem zit volgens Mathoera niet alleen bij de directie. Ook raden van commissarissen worden volgens haar te vaak langs politieke lijnen samengesteld.

„Als de directeur van één politieke partij is en de raad van commissarissen van dezelfde politieke partij is, hoe zal die controle dan plaatsvinden? Die controle gaat niet plaatsvinden”, stelde zij.

Mathoera spaart daarbij haar eigen voormalige regering niet. Zij erkent dat ook tijdens de vorige regeerperiode politieke benoemingen hebben plaatsgevonden. Naar eigen zeggen was zij het daarmee niet eens, maar had zij onvoldoende invloed om dat te veranderen.

De huidige regering lijkt volgens haar dezelfde werkwijze voort te zetten, ondanks eerdere kritiek op friends-and-familybeleid.

„Ik had gehoopt dat ze zouden leren van de fouten die eerder zijn gemaakt. Wat ik heb gezien, is dat hetzelfde liedje doorgaat.”

EBS laat samenleving in het donker

Mathoera uit ook scherpe kritiek op de communicatie rond de stroomonderbrekingen. EBS weet volgens haar dat tijdens de warme maanden augustus, september en oktober meer elektriciteit wordt gebruikt. Het bedrijf had de samenleving daarom veel eerder moeten waarschuwen voor dreigende tekorten.

Nu worden woonwijken en bedrijven volgens haar plotseling enkele uren afgesloten. Ondernemers hebben personeel opgeroepen, maar kunnen vervolgens niet produceren. Huishoudens worden eveneens zonder duidelijke voorbereiding met de stroomuitval geconfronteerd.

„Het kan in deze tijd niet dat EBS gewoon pats-boem gebieden afsluit”, aldus Mathoera.

Volgens haar had EBS burgers vooraf moeten oproepen om tijdelijk minder elektriciteit te gebruiken. Als iedereen het verbruik beperkt, kan mogelijk worden voorkomen dat complete buurten moeten worden uitgeschakeld.

Droogte verklaart niet alles

Waar minister Abiamofo uitlegt waarom het beschikbare water momenteel wordt gespaard, legt Mathoera de vraag op tafel hoe Suriname überhaupt zo afhankelijk heeft kunnen blijven van een kwetsbaar elektriciteitssysteem.

Daarmee verschuift de discussie van het waterpeil in het stuwmeer naar het bestuur van EBS: hoeveel geld is geïnvesteerd, wat is daarmee gerealiseerd en wie heeft daar toezicht op gehouden?

De droogte mag dan de directe aanleiding zijn voor de huidige maatregelen, volgens Mathoera is de kwetsbaarheid van het elektriciteitssysteem jarenlang door politieke keuzes opgebouwd.