Belastingdienst krijgt toegang tot privégegevens zonder onafhankelijk toezicht

Paramaribo, De Belastingdienst krijgt met de nieuwe Algemene Wet Belastingen vergaande mogelijkheden om gegevens van burgers en bedrijven op te vragen en te koppelen. Tegelijkertijd ontbreekt nog een onafhankelijke wettelijke toezichthouder die controleert of de fiscus zorgvuldig met die informatie omgaat. De regering wil voorlopig werken met een intern privacyreglement.

Het wetsvoorstel versterkt nadrukkelijk de informatiepositie van de Belastingdienst. Belastingplichtigen en derden kunnen worden verplicht om gegevens, boeken, documenten en andere gegevensdragers beschikbaar te stellen. Ook kan de fiscus informatie uit verschillende overheidsbestanden met elkaar vergelijken.

Minister van Financiën en Planning Adelien Wijnerman gaf tijdens de behandeling in De Nationale Assemblee aan dat het belastingbestand onder meer wordt gekoppeld aan handelsregistraties, de burgerregistratie, werkgeversbestanden en gegevens over btw, loonbelasting en inkomstenbelasting. Ook beschikbare informatie van andere overheidsinstanties wordt daarbij betrokken.

Volgens de minister is dit nodig om actieve belastingplichtigen, inactieve bedrijven, dubbele registraties, overleden personen en niet-geregistreerde belastingplichtigen van elkaar te onderscheiden.

Massale toegang tot gevoelige gegevens

Vanuit het parlement werd echter gewaarschuwd dat de wet de Belastingdienst toegang geeft tot grote hoeveelheden gevoelige informatie, terwijl een algemene privacywet en een onafhankelijke privacytoezichthouder nog ontbreken.

Een parlementariër omschreef de voorgestelde situatie scherp als „de slager die zijn eigen vlees keurt”. Hij wees erop dat de fiscus toegang kan krijgen tot onder meer bankgegevens en bedrijfsregisters, zonder dat een externe autoriteit onaangekondigd kan controleren of medewerkers de privacyregels naleven.

Ook werd aandacht gevraagd voor het inschakelen van externe deskundigen bij belastingcontroles. Parlementariër Rabin Parmessar zei niet graag te zien dat zijn belastingdossier door externe controleurs kan worden bekeken. Volgens hem ontstaat daarmee een dilemma, omdat binnen dossiers ook privacygevoelige informatie kan voorkomen.

„Ik zou niet graag willen dat mijn dossier dat daar ligt door een externe controle wordt bekeken”, stelde hij.

Regering verwijst naar intern reglement

De minister erkende dat de bredere privacywetgeving nog niet volledig is ingevoerd. Totdat die wet er is, wil de Belastingdienst een eigen intern privacyreglement toepassen.

Daarnaast moeten binnen de toekomstige Belastingautoriteit afdelingen voor internal audit, risk en compliance toezicht houden op de werkprocessen en het handelen van directeuren en inspecteurs. Dat toezicht blijft echter binnen de eigen organisatie.

Volgens de minister bevat artikel 36 van de Algemene Wet Belastingen wel een fiscale geheimhoudingsplicht. Medewerkers en externe deskundigen mogen fiscale informatie niet verder bekendmaken dan noodzakelijk is voor de heffing, controle of inning van belastingen. Toegang tot systemen moet bovendien worden beperkt door autorisaties en technische beveiliging.

De minister kondigde ook aan dat via een nota van wijziging sancties zullen worden opgenomen voor gevallen waarin de geheimhoudingsplicht wordt geschonden.

„Een intern reglement is geen wet”

Die toezegging nam de zorgen in het parlement niet weg. Een intern privacyreglement heeft immers niet dezelfde juridische status als een wet en wordt door de Belastingdienst zelf opgesteld, toegepast en gecontroleerd.

Vanuit DNA werd daarom gevraagd welke onafhankelijke autoriteit buiten de minister, de directeur en de Belastingdienst bevoegd wordt om te controleren of de fiscus de privacy van burgers daadwerkelijk respecteert. Op die vraag kwam tijdens deze ronde geen concrete aanwijzing van een externe toezichthouder.

Een parlementariër waarschuwde bovendien dat het onverstandig is om de bescherming van persoonsgegevens afhankelijk te maken van een privacywet die nog niet bestaat. Hij stelde voor om de noodzakelijke privacywaarborgen nu al in de Algemene Wet Belastingen op te nemen en deze later af te stemmen op een algemene privacywet.

De regering zei de suggestie te zullen meenemen. Vanuit het parlement werd aangegeven dat de privacywet volgens de planning vóór 1 januari 2027 gereed zou moeten zijn, maar een harde wettelijke garantie werd niet gegeven.

Daarmee blijft voorlopig een wezenlijke vraag onbeantwoord: wie controleert de controleur? De Belastingdienst krijgt straks meer gegevens, meer mogelijkheden tot koppeling en ruimere controlebevoegdheden. Het toezicht op het gebruik van die informatie wordt vooralsnog vooral aan diezelfde organisatie overgelaten.