
TEHERAN — Iran koppelt de heropening van de strategisch belangrijke Straat van Hormuz aan een opvallende politieke eis. Mohammad Bagher Zolghadr, politiek adviseur van de Iraanse opperste leider, zegt dat de vaarroute niet volledig wordt heropend zolang de Amerikaanse president Donald Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aan de macht zijn.
Zolghadr deed zijn uitspraken donderdag 17 september in een boodschap waarin hij terugblikte op 200 dagen van Iraans verzet. Volgens berichtgeving op basis van Iraanse staatsmedia stelde hij dat Iraanse strijders de Straat van Hormuz niet zullen heropenen totdat Trump en Netanyahu uit hun machtsposities zijn verdwenen.
Hij omschreef het gesloten houden van de belangrijke vaarroute als de „eerste fase” van de Iraanse vergelding.
Daarmee legt een hooggeplaatste adviseur de lat aanzienlijk hoger dan alleen militaire de-escalatie of onderhandelingen over sancties. De uitspraak betekent echter niet automatisch dat deze voorwaarde formeel als nieuw regeringsbeleid is vastgesteld. Het gaat om een verklaring van Zolghadr, die dicht bij de Iraanse opperste leiding staat.
De Straat van Hormuz behoort tot de belangrijkste energieroutes ter wereld. Voor het huidige conflict liep ongeveer een vijfde van de mondiale olie- en gasstromen door de zeestraat. Een langdurige verstoring kan daardoor gevolgen hebben voor energieprijzen en internationale bevoorradingsketens.
Het scheepvaartverkeer is inmiddels sterk teruggelopen. Volgens gegevens die Reuters vrijdag publiceerde, voeren donderdag slechts vier vrachtschepen door Hormuz, tegenover een gemiddelde van zestien per dag in de voorgaande tien dagen. Sommige schepen schakelen bovendien hun transponders uit om minder gemakkelijk te kunnen worden gevolgd.
Van een hermetische afsluiting waarbij helemaal geen scheepvaart meer mogelijk is, is dus geen sprake.
De situatie rond de zeestraat blijft ondertussen gespannen. Iran meldde vrijdag dat het een onder Togolese vlag varende olietanker in de Straat van Hormuz heeft aangevallen. Volgens Teheran probeerde het schip zonder toestemming door het gebied te varen.
De Britse maritieme autoriteiten maakten eveneens melding van een incident waarbij een commercieel schip door een projectiel werd geraakt en brand ontstond. Er werden geen gewonden gemeld.
De internationale druk om de vaarroute weer veilig toegankelijk te maken neemt tegelijkertijd toe. De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi riep Iran en de Verenigde Staten deze week op terughoudendheid te betrachten en de onderhandelingen te hervatten. China benadrukte daarbij specifiek het belang van heropening van Hormuz voor de mondiale energievoorziening en handelsketens.
De uitspraak van Zolghadr laat echter zien hoe ver de standpunten binnen Iran kunnen gaan. Waar diplomatieke gesprekken zich richten op voorwaarden voor de-escalatie, koppelt de adviseur van de opperste leider het lot van een van ‘s werelds belangrijkste zeeroutes nu rechtstreeks aan de politieke toekomst van de leiders van de Verenigde Staten en Israël.