INGEZONDEN | MINISTER MONORATH, BRUNSWIJK TOONDE DE BEWIJZEN – WAAROM ZWIJGT U?

De discussie over goudwinning in het binnenland heeft een punt bereikt waarop de overheid zich niet langer kan verschuilen achter politieke verklaringen, traditionele gezagsverhoudingen of de zoveelste belofte dat de sector ooit zal worden geordend. Ronnie Brunswijk heeft in de media zelf materiaal getoond en gezegd dat hij bewijzen bezit over wat zich rond goudwinning en betalingen in het binnenland heeft afgespeeld. Daarmee ligt er een zaak op tafel die niet uitsluitend door politici, kapiteins en journalisten uitgevochten zou moeten worden.

De belangrijkste vraag moet inmiddels aan minister van Justitie en Politie Harish Monorath worden gesteld: waarom horen we niets van Justitie?

Het gaat hier niet om een klein meningsverschil. Brunswijk heeft publiekelijk gesproken over geld dat zou zijn ontvangen, over afspraken en over goudactiviteiten rond een gemeenschap. Hij heeft daarbij beelden aangehaald die volgens hem zijn beweringen ondersteunen. Of die beelden daadwerkelijk bewijzen wat Brunswijk beweert, moet niet door de politiek worden vastgesteld. Dat is precies waarom Justitie in beeld zou moeten komen.

Als Brunswijk zegt dat hij bewijs heeft, laat hem dat volledige materiaal dan aan de bevoegde autoriteiten overhandigen. Niet alleen wat tijdens een interview wordt getoond, maar het complete materiaal, inclusief informatie over de herkomst ervan.

Daarbij moet Justitie niet alleen onderzoeken wat Brunswijk over anderen beweert. Ook aan Brunswijk zelf mogen kritische vragen worden gesteld. Sinds wanneer beschikte hij over deze informatie? Waarom komt die juist nu naar buiten? Waarom werd het materiaal, voor zover bekend, niet eerder overgedragen aan de bevoegde instanties?

En vooral: over welke mondelinge afspraken wordt gesproken?

Wanneer twee partijen jarenlang met elkaar omgaan en belastend materiaal plotseling naar buiten komt nadat de onderlinge verhouding verslechtert of iemand zich volgens de ander niet meer aan afspraken houdt, moet een onderzoeksinstantie willen weten wat die afspraken inhielden. Ging het over goudwinning, machines, geld, toestemming, concessies of iets anders? Wie waren daarbij betrokken en wie waren ervan op de hoogte?

Ook de betrokken kapitein moet daarom worden gehoord. Niet omdat daarmee zijn schuld vaststaat, maar omdat traditioneel gezag verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Als vlak bij een dorp met zware machines naar goud wordt gezocht, kan de overheid niet alleen vragen wie achter de graafmachine zat. Er moet worden onderzocht wie toestemming gaf, van wie de machines waren, wie de werkzaamheden financierde, wie eventueel geld ontving en wie binnen de gemeenschap wist wat daar gebeurde.

Daarmee komen we bij een veel groter probleem dat Suriname al jaren voor zich uitschuift.

Op beelden uit goudgebieden is soms te zien hoe dicht mijnbouwactiviteiten bij leefgebieden kunnen plaatsvinden. Daar wonen mensen. Daar groeien kinderen op. Mensen zijn voor hun dagelijks bestaan afhankelijk van grond, kreken, rivieren en bossen. De vraag kan daarom niet alleen zijn hoeveel goud uit de bodem wordt gehaald, maar ook wat er achterblijft wanneer het goud, de machines en het geld verdwenen zijn.

Wie draagt dan de verantwoordelijkheid voor het land en het water?

Het antwoord kan niet steeds zijn dat Paramaribo niet precies wist wat diep in het binnenland gebeurde. Zware machines verschijnen niet uit het niets. Ze moeten worden vervoerd. Ze gebruiken brandstof. Er zijn arbeiders nodig. Er wordt geproduceerd. Het goud wordt uiteindelijk verkocht.

Er bestaat dus een keten.

En precies die keten moet worden onderzocht.

Wie wint het goud? Wie financiert de operatie? Wie koopt het goud op? Via welke onderneming komt het op de markt? Welke vergunningen of concessies bestaan er? Worden belastingen en royalty’s betaald? En wanneer tijdens zo’n onderzoek aanwijzingen ontstaan voor verdachte financiële transacties, moet worden onderzocht of sprake is van witwassen of andere financiële strafbare feiten.

Dat is iets anders dan iemand nu al van witwassen beschuldigen. Het onderzoek moet juist vaststellen wat er werkelijk is gebeurd.

Maar ook bewoners van dorpen moeten zichzelf een moeilijke vraag durven stellen.

Hoeveel mensen weten wat zich in hun eigen omgeving afspeelt?

Welke afspraken worden door kapiteins of andere vertegenwoordigers gemaakt? Wordt de hele gemeenschap daarover geïnformeerd? Weet iedereen wie toestemming heeft gegeven voor activiteiten? Weet men wie eraan verdient? Of worden afspraken door een kleine groep gemaakt terwijl de rest van het dorp later met de gevolgen wordt geconfronteerd?

Het zou verkeerd zijn om iedere zwijgende bewoner medeverantwoordelijk te maken. In kleine gemeenschappen kunnen afhankelijkheid, familiebanden, economische belangen en angst een enorme rol spelen. Iemand die afhankelijk is van een werkgever, kapitein of invloedrijke ondernemer praat niet altijd gemakkelijk.

Maar juist daarom moet er een veilige mogelijkheid komen voor mensen om informatie naar buiten te brengen.

Misschien wordt het tijd voor een landelijke mediacampagne waarin inwoners van het binnenland worden opgeroepen om misstanden rond goudwinning, houtkap, concessies en andere activiteiten te melden. Niet om ongecontroleerde beschuldigingen rond te strooien, maar om documenten, foto’s, video’s en concrete informatie beschikbaar te stellen aan betrouwbare media en bevoegde instanties.

Surinaamse media zouden daarbij veel structureler kunnen samenwerken. Niet pas naar een dorp rijden wanneer een kapitein ruzie krijgt met een politicus, maar voortdurend onderzoeken welke concessies waar liggen, welke ondernemingen actief zijn, welke afspraken met gemeenschappen bestaan en welke gevolgen inwoners ervaren.

Want stilte mag uiteindelijk geen bescherming worden voor degenen die profiteren van misstanden.

Daar ligt ook een verantwoordelijkheid voor de overheid. Een bewoner kan moeilijk worden gevraagd zijn mond open te doen wanneer hij vervolgens volledig onbeschermd tegenover machtige personen komt te staan. Wie informatie verstrekt over mogelijke criminaliteit, corruptie of ernstige milieuschade moet erop kunnen vertrouwen dat de rechtsstaat hem beschermt.

En dan komen we opnieuw bij minister Monorath.

Brunswijk heeft de kwestie zelf publiek gemaakt. Hij zegt dat er bewijs bestaat. Dan hoeft Justitie niet te wachten totdat sociale media de volgende beschuldiging produceren.

Vraag het materiaal op.

Hoor Brunswijk over wat hij weet en sinds wanneer hij het weet. Hoor de kapitein over de afspraken en activiteiten rond zijn gemeenschap. Praat met bewoners. Breng de machines, vergunningen, concessies en betrokken ondernemingen in kaart. Onderzoek de goudstromen en, wanneer daar concrete aanleiding voor bestaat, ook de financiële stromen.

En kijk vooral verder dan één kapitein.

Als anderen in het dorp, binnen het traditionele gezag, binnen bedrijven of binnen de politiek op de hoogte waren van mogelijke strafbare activiteiten, moet ook hun rol worden onderzocht. Niemand moet worden veroordeeld omdat zijn naam ergens wordt genoemd, maar niemand moet buiten onderzoek blijven vanwege zijn naam, functie, politieke partij of invloed.

Dit probleem is bovendien groter dan Brunswijk. Opeenvolgende regeringen en politieke partijen hebben jarenlang verantwoordelijkheid gedragen voor mijnbouwbeleid, concessies, toezicht en handhaving. Iedere politieke partij die de afgelopen twintig jaar aan de macht heeft deelgenomen, moet daarom bereid zijn verantwoording af te leggen over wat onder haar bestuur wel en niet is aangepakt.

De natuurlijke rijkdommen van Suriname behoren uiteindelijk niet aan politici, kapiteins of een handvol ondernemers.

Ze behoren tot het vermogen van het land en moeten worden beheerd zonder dat gemeenschappen daarvoor hun leefomgeving hoeven op te offeren.

Daarom is dit geen oproep om mensen vooraf schuldig te verklaren.

Het is een oproep om eindelijk te onderzoeken.

Minister Monorath, Brunswijk heeft publiekelijk gezegd dat hij bewijzen bezit en heeft materiaal in de media getoond. Daarmee heeft hij zelf een deur geopend die niet zomaar weer gesloten kan worden.

Vraag die bewijzen op. Onderzoek wie wat wist. Volg het goud. Volg het geld. Bescherm bewoners die durven te praten. En laat vervolgens het bewijs bepalen wie zich voor Justitie moet verantwoorden.

Want wanneer de overheid zelfs na publieke beschuldigingen en getoond materiaal niet in beweging komt, blijft uiteindelijk één vraag boven de goudputten hangen:

Minister Monorath, waar blijft Justitie?

• INGEZONDEN | MINISTER MONORATH, BRUNSWIJK TOONDE DE BEWIJZEN – WAAROM ZWIJGT U?
• President Simons zwijgt na uithaal Leo Brunswijk
• “Het gif in de rivier, Abiamofo op zijn post”
• Sinds wanneer bepaalt de regering wie journalist is in Suriname?
• Column: De stilte rond de Brunswijks – hoe lang nog?
• Column: “Santokhi praat nog steeds alsof hij nog president is”
• Dinotha Vorswijk: de ex-minister die niet wilde of kón lezen
• Nurmohammed noemt RINieuws ‘Blind’, lui en tegen ontwikkeling
• De noodzakelijke transparantie van Bondru’s politieke steun
• PL verlaat de regering: principes, politiek of beide